Köttur gefins – Vísindaleg nálgun á valferli og áhrif
Af hverju velja sér kött?
Í takt við aukinn áhuga almennings á dýravelferð og heimilisgæludýrum hefur hugtakið köttur gefins fengið aukna athygli. Fjöldi fólks skoðar daglega auglýsingar í von um að finna sinn framtíðarfélaga – og það gjaldfrjálst. En hvað felst í því þegar einstaklingur ákveður að taka kött gefins og hver eru áhrifin bæði á köttinn og nýja eigandann? Vísindalegar rannsóknir sýna að gæludýraeign getur bætt andlega og líkamlega heilsu fólks. Sér í lagi kettir hafa sýnt fram á góð áhrif á stress og þunglyndi með félagsskap og reglulegri umhyggju. Þegar einstaklingur tekur við kötti gefins eru oft mörg óvissuatriði í spilinu – aldur, heilbrigðisstaða og hegðunardynnamík eru óvissir þættir sem eigandi þarf að skoða vandlega. Það er einnig mikilvægt að skoða hver beri ábyrgð á fyrirbyggjandi læknisskoðun, bólusetningum og geldingu/ófrjósemi. Rannsókn frá American Animal Hospital Association sýnir að margir sem fá kött gefins eru síður líklegir til að ráðfæra sig við dýralækni fyrstu mánuðina. Þetta getur haft neikvæð áhrif á langtímaheilbrigði dýrsins.
Félagsleg áhrif og dýraverndarsjónarmið
Framboð á köttum gefins endurspeglar oft þá félagslegu stöðu sem tiltekin samfélög eru í varðandi meðferð á óæskilegum eða yfirgefnum dýrum. Kattabúðir og dýrahjálparstofnanir víðsvegar um heiminn hafa lengi barist við það verkefni að finna heimili fyrir kettina sem þeim er skilað eða sem finnast á vergangi. Á Íslandi er eðlilegt að sjá auglýsingarnar “Köttur gefins – góð heimili leitað” á samfélagsmiðlum og smáauglýsingasíðum. Þessi þróun kallar fram siðferðislegar spurningar: Eru fólki að losna við dýr til að komast hjá kostnaði? Eru þau sem bjóða ketti gefins að tryggja velferð þeirra á nýja staðnum? Vísindamenn benda á að þegar gæludýr eru gefin frekar en seld, þá dregur það ekki alltaf úr skuldbindingartilfinningu nýrra eigenda – en það fyrirhöfn sem fólk leggur í að kynnast dýrinu áður en ákvörðun er tekin, skiptir sköpum. Að auki er mikilvægt að taka tillit til erfða og umhverfis þegar meta á framtíðarvelferð dýrsins. Ef kötturinn hefur alist upp við rangan meðhöndlun, getur það haft áhrif á hegðun og aðlögun að nýju heimili – jafnvel þótt hann hafi verið gefins köttur.
Umhirða og ábyrgð – Að taka kött gefins inn á heimilið
Að taka á móti kötti gefins kallar á sömu ábyrgð og með hverskyns öðru gæludýri. Margir gera þau mistök að telja að þar sem dýrið hafi ekki verið keypt fyrir peninga, þá geri það minna úr ábyrgðinni sem í kjölfarið fylgir. En sú er ekki raunin. Kettir þurfa reglulega heilsufarsathugun, bólusetningar, örmerktingu og aðlögun að heimilinu – ásamt öruggu umhverfi með nægri örvun og ást. Lykilatriði er að tryggja að þekking og undirbúningur sé til staðar áður en köttur gefins er tekinn heim. Vísindavefir hafa sýnt að jákvæð samskipti dýra og manna eru gagnkvæm og styrkja félagsfærni barna sem alast upp með gæludýrum. Samt sem áður eru dæmi um að kettir sem gefnir eru í góðri trú lendi í endurteknum eigendaskiptum eða lendi jafnvel í vanrækslu vegna þess að tengslin hafa ekki myndast rétt í upphafi. Því skiptir miklu máli að fólki ljúki upplýsingum um dýrið og nýi eigandinn geri sér ljóst hvað felst í að annast kött gefins yfir langan tíma.
Hvernig er best að finna kött gefins?
Þegar leitað er að kötti gefins er lykillinn að velja áreiðanlegar heimildir. Kettir sem auglýstir eru frá dýraathvörfum eða dýralæknum eru oft með skjalfesta heilsufarsferla og hafa verið skoðaðir fyrir afhendingu. Það eykur líkurnar á velheppnuðu ættleiðingarferli. Samfélagsvefir á borð við Facebook og vefir eins og Bland eða Kisan.is hafa margvísleg tilboð í boði – en ávallt skal treysta eigin dómgreind og leita upplýsinga áður en ákvörðun er tekin. Vissulega getur það verið freistandi að taka við sætum kettlingi sem er gefins, en nauðsynlegt er að spyrja: Af hverju er kötturinn að fara? Er hann vanur öðrum dýrum? Er hann geldur? Þessir spurningar leggjast saman við mikilvægi þess að ákveða hvort þú getir sinnt dýrinu næstu 10–15 árin. Hjá petzeals.com bjóðum við upp á margvíslega fræðslu og vörur sem styðja við nýja kattareigendur – hvort sem þú hefur fundið kött gefins eða keypt hann sérstaklega. Markmiðið er alltaf það sama: Að skapa jákvæð sambönd milli kattar og manns, byggð á ábyrgð, virðingu og kærleika.